Профилактик иммунизация схемаси:

Профилактик иммунизацияга қарши кўрсатмалар:

- ўткир инфекцион ва ноинфекцион касалликлар, зўрайиш ёки декомпенсация босқичидаги сурункали касалликлар вазиятида – эмлашлар бемор соғайиб кетганидан кейин (ремиссия) 1 ойдан аввалроқ бўлмаган муддатларда ўтказилади;
- ушбу препарат берилганига нисбатан тизимли аллергик таъсирланишлар (генерализациялашган тошмалар, Квинке шиши ва ҳоказо);
- антибиотикларга нисбатан аллергик таъсирланишлар;
- ҳомиладорлик.
Вакцина юборилиши маҳаллий ёки умумий таъсирланишлар билан давом этиши мумкин. Маҳаллий таъсирланиш инъекция қилинган жой бироз шишиб қолиш, қизариш, қичишиш, регионар лимфа тугунчаларининг катталашиб қолиши билан ифодаланади. Умумий таъсирланиш эса ҳолсизланиш, бош оғриши, кучсизланиш, тана ҳароратининг кўтарилиши орқали намоён бўлиши мумкин. Камдан-кам вазиятларда неврологик аломатлар юзага келиши қайд этилиши мумкин. 

Даволов-профилактик эмлашлар схемаси:
 

Қутуриш ўлимга олиб келадиган касаллик бўлгани сабабли даволаш-профилактик эмлашларга нисбатан қарши кўрсатмалар йўқ.

Иммунизация дозалари ва схемалари болалар ва катталар учун бир хил. Шикастланган киши ёрдам сўраб мурожаат этган вақтдан қатъи назар, ҳатто қутуриш касаллигига чалинганликда гумон қилинаётган бемор билан алоқада бўлганга бир неча ой бўлганидан кейин ҳам вакцина билан даволаш курси тайинланади. 

Кўпи билан 1 йил аввал профилактик эмлашларнинг тўлиқ курсидан ўтган шахслар учун вакцина билан учта инъекция қилиш тайинланади (1,0 мл миқдорда 0, 3, 7-чи кунда).

Эмланаётган шахс қуйидагиларни билиши лозим: эмлашларнинг бутун курси давомида ва бу жараён тугаганидан сўнг яна 6 ой ичида спиртли ичимликларни истеъмол қилиш тақиқланади. Шунингдек, толиқиш, совиб кетиш ва исиб кетишга йўл қўйиб бўлмайди.

КОКАВ вакцинасини +20С дан +8 0С гача ҳароратда сақлаш лозим. 
Эритилган вакцинани 5 дақиқадан ортиқ сақлаш мумкин эмас. Вакцинанинг яроқлилик муддати – 1,5 йил.
Вакцина Россияда ишлаб чиқарилади.  

Қутуришга қарши лиофилизатланган тозаланган вакцина (ВАКРЕЙБИЗ) – Vero ҳужайраларда етиштирилган қутуриш касаллиги вирусининг лиофилизатидан иборат. Вакцина брикет шаклидаги серкавак оқ рангли модда кўринишига эга. Ишлаб чиқарилиш шакли – лиофилизатланган вакцина солинган 5та флакон ва инъекциялар учун мўлжалланган тозаланган сув солинган 5та флакон. Эритилгандан сўнг флаконда 0,5 мл миқдорда вакцина ҳосил бўлади.

Эритилган вакцина елкадаги дельтасимон мушакнинг ичига юборилади. 5 ёшгача бўлган болаларга инъекция сон усти олд томон ён қисмига юборилади. 

Вакцина экспозиядан олдинги (профилактик) ва экспозициядан кейинги (инфекцияга учраганлар учун) қутуриш профилактикаси учун қўлланилади.  

Экспозициядан кейинги иммунизация қуйидаги схема бўйича амалга оширилади:
• 1-чи кун – 1 доза; 
• 3- чи кун – 1 доза; 
• 7- чи кун – 1 доза; 
• 14- чи кун – 1 доза; 
• 28- чи кун – 1 доза. 

Болалар учун ҳам худди шундай схема қўлланилади. 

Шунингдек, жароҳат олинганига 48 соат ва ундан кўп вақт ўтгандан кейин ҳам вакцинани қўллаш тайинланиши мумкин. 

Инфекцияга чалинган одамларга экспозициядан кейин вакцина билан даволаниш тайинланаётганда жароҳатланишнинг тоифаси ҳам ҳисобга олиниши лозим: 

1-чи тоифа – тери қопламаларининг бутунлиги бузилмаган ҳолда терининг ҳайвонларга ва ҳайвонларнинг тупугига тегиб, ифлосланиб қолиши. Вакцинацияни ўтказиш талаб этилмайди;
2-чи тоифа – ҳайвонлар томонидан терининг қон чиқармасдан (лекин терининг бутунлигини бузган ҳолда) тишлаб ёки тимдалаб олиниши. Вакцинация тадбири инфекцияланган беморларга мўлжалланган схема бўйича ўтказилади;
3-чи тоифа – терида касалланган ҳайвонлар томонидан тишлаб олинган ва қон оқаётган битта ёки бир неча жароҳатлар, тимдаланган ва қонаётган жойлар, ҳайвонлар тупуги билан ифлосланган жойлар мавжудлиги. Бундай шикастланган одамларга дарҳол қутуришга қарши вакцина билан даволаниш - тана вазнининг ҳар 1 килосига 40 МЕ миқдорда отлардан олинган АИГ ва тана вазнининг ҳар 1 килосига 20 МЕ миқдорда одамлардан олинган АИГ вакциналари тайинланади. 

Қутуриш ўлимга олиб келадиган касаллик бўлгани сабабли даволаш-профилактик эмлашларга нисбатан қарши кўрсатмалар йўқ.


Экспозициядан олдинги (профилактик) иммунизациянинг схемаси:
1-чи кун – 1 доза;
7-чи кун – 1 доза; 
28-чи кун – 1 доза. 

Профилактик иммунизация ўтказишга қарши кўрсатмалар:
- безгакка чалиниш ҳолати;
- ўткир касалликлар;
- жиддий сурункали касалликлар;
- анамнезда антибиотиклар ва биомаҳсулотларга нисбатан аллергик таъсирланишлар;
- ҳомиладорлик ва лактация даври.

Аввал вакцина олганлар учун айрим тавсиялар:

1. Агар иммунизациянинг тўлиқ курси жорий йили ўтказилган бўлса, унда қутуришга чалинганликда гумон қилинаётган ҳайвонлар тишлаб олганда жароҳатланган одамга бир дозадан вакцина тайинланиб, 1-чи ва 3-чи куни танасига юборилади. 

2. Агар иммунизациянинг тўлиқ курси ўтган йили ўтказилган бўлса, унда қутуришга чалинганликда гумон қилинаётган ҳайвонлар тишлаб олганда жароҳатланган одамга такроран экспозициядан кейинги схема бўйича иммунизациянинг тўлиқ курси тайинланади. 

3. Агар иммунизациянинг тўлиқ курси кейинги уч йил давомида ўтказилган ва шикастланган одамга ревакцинация қилинган бўлса, унда қутуришга чалинганликда гумон қилинаётган ҳайвонлар тишлаб олганда жароҳатланган одамга биттадан доза тайинланиб, вакцина 1-чи ва 3-чи куни танасига юборилади.  

4. Агар иммунизация ва ревакцинациянинг тўлиқ курси уч йилдан кўп вақт олдин ўтказилган бўлса, унда қутуришга чалинганликда гумон қилинаётган ҳайвонлар тишлаб олганда жароҳатланган одамга экспозициядан кейинги схема бўйича иммунизациянинг тўлиқ курси тайинланади.

Вакцинация ўтказилгандан кейин енгил маҳаллий ёки тизимли таъсирланишлар, тошмалар юзага келиши мумкин ва улар ўз-ўзидан йўқ бўлиб кетади. Жиддий ножўя таъсирлардан анафилактик шок ҳолати, ангионевротик шиш ва эшак еми пайдо бўлиши мумкин.  

Эмланаётган одамга эмлашларнинг бутун курси давомида ва бу жараён тугаганидан сўнг яна 6 ой ичида спиртли ичимликларни истеъмол қилиш тақиқланади. Шунингдек, толиқиш, совиб кетиш ва исиб кетишга йўл қўйиб бўлмайди.

ВАКРЕЙБИЗ вакцинаси +2 0С дан +8 0С гача бўлган ҳароратда сақланиши лозим.
Вакцинанинг яроқлилик муддати – 24 ой.
Вакцина Хитойда ишлаб чиқарилади.

Антирабик тозаланган қуру вакцина (ВЕРОСЕЛЛ) – бу Vero ҳужайралари намуналарида етиштирилган қутуришнинг вакцинали вируси. Вакцина одамнинг зардобли альбумини декстран қўшилганда шаклланади. 

Яхлатилган-қурутилган вакцина сут ранги-оқ рангли моддага ўхшаш кўринишга эга бўлиб, эритилганидан сўнг шаффоф суюқликка айланади.

Препаратнинг бир упаковкаси қуруқ кукун солинган 5та ампула ва эритувчи восита (0,5 мл дан) солинган 5та ампуладан иборат.

Эритилган вакцина елка ўисмидаги дельтасимон мушакнинг ичига юборилади. 5 ёшгача бўлган болаларга инъекция соннинг пастки қисмига қилинади. Вакцинани думба қисмига юбориш мумкин эмас. 

Вакцинанинг ножўя таъсирлари қуйидагича:
- кучсиз маҳаллий таъсирланишлар: вакцина юборилган жойда оғриқ бериш, қизариш, қичима ва бироз шишиб қолиш;
- мунтазам таъсирланишлар: енгил безгак, титроқ, ҳушдан кетиш, кучсизланиш, бош оғриши ва бош айланиши;
- анафилактик шок ҳолати ва тошма (эшак еми) пайдо бўлиши.

Профилактик вакцинация 1-чи, 7-чи ва 28-чи кунда амалга оширилади. Биринчи ревакцинация бир йилдан кейин ўтказилади, ундан кейингилари – ҳар беш йилдан кейин. 

Вакцинани қўллашга қарши кўрсатмалар:
- вакцина ингредиентларига (таркибий қисмларига) нисбатан юқори таъсирчанлик;
- ривожланиб бораётган сурункали касалликлар, безгак;
- вакцинанинг айрим ингредиентларига нисбатан таъсирланиш.

Ҳомиладорлик (ёки лактация) даврида жиддий зарарланган муҳит билан алоқа қилинганда вакцинадан фойдаланишга қарши кўрсатмалар мавжуд эмас, лекин шифокор назорати остида бўлиш даркор.

Инфекцияланган субъектларга вакцина 1-чи, 3-чи, 7-чи, 14-чи и 28-чи кунда берилади.

Қутуриш ўлимга олиб келадиган касаллик бўлгани сабабли даволаш-профилактик эмлашларга нисбатан (инфекцияга чалинганлар учун) қарши кўрсатмалар йўқ.

Зарарлангандан сўнг қуйидаги даволаш тартиби тавсия этилади:  

Агар 10 кун давомида ўтказилган ҳайвон намуналарининг таҳлили қутуриш бўйича салбий натижа берса, унда шикастланган одамни даволаш жараёнини, яъни терапиясини тўхтатиш мумкин. 

Олдин иммунизация қилинган объектга вакцина бериш: 
- агар вакцинация қилинганлигига 5 йилдан кам вақт ўтган бўлса, унда иккита вакцинацияни амалга ошириш лозим – 1 ва 3 кунларда;
- агар вакцинация қилинганлигига 5 йилдан кўп вақт ўтган ва у тўлиқ ўтказилмаган бўлса, унда бешта вакцинацияни иммуноглобулин бериш билан бирга амалга ошириш лозим – 1, 3, 7, 14 ва 28-чи.

ВЕРОСЕЛЛ вакцинасини +2 0С дан +8 0С гача бўлган ҳароратда сақлаш ва нурдан ҳимоя қилиш лозим. Концентрат эритувчи восита билан эритилгандан сўнг вакцина имкон қадар тезроқ ишлатилиши керак.
Вакцинанинг яроқлилик муддати - 36 ой.
Вакцина Хитойда ишлаб чиқарилади.

От қони зардобидан тайёрланадиган антирабик иммуноглобулин (АИГ) – бу от қони иммун зардобининг оқсил фракциясидир. Препарат шаффоф суюқлик кўринишига эга. Препарат пушти ранг бўлиши мумкин эмас. 

АИГ қутуриш вирусининг таъсирини йўқ қилиш хусусиятига эга. Ушбу препарат антирабик вакцина билан бирга қўлланилади.

Препаратни ишлаб чиқариш шакллари:
- 5 мл ёки 10 мл дан препарат солинган ампулаларда;
- одамнинг от оқсилига нисбатан таъсирчанлигини аниқлаш учун 1:100 нисбатта суюлтирилган иммуноглобулин (1 мл дан дори солинган ампулаларда).

Жароҳатга маҳаллий ишлов берилганидан кейин зудлик билан специфик даволаш жараёни бошлаб юборилади. Иммуноглобулинни жароҳат олинганидан сўнг биринчи сутка ичида қўллаш энг юқори самара беради.

АИГ катта одам ёки бола вазнининг ҳар 1 килосига 40 МЕ дозада берилади. АИГни юборишдан олдин, албатта, беморнинг бегона оқсилга нисбатан таъсирчанлиги текширилади. Бунинг учун 1:100 нисбатта суюлтирилган иммуноглобулин билакнинг букланадиган жойидаги тери ичига 0,1 мл дозада юборилади.  

Аллергик табиатга эга оғирлашувларнинг олдини олиш учун иммуноглобулин берилганидан сўнг перорал равишда қабул қилинадиган антигистамин препаратларни (супрастин, димедрол, дипразин, фенкарол ва ш.ў.) тайинлаш лозим.

АИГ инъекцияси аллергик таъсирланишлар, шу жумладан анафилактик шок ҳолати ва зардоб касаллиги ривожланиши билан давом этиши мумкин.
Препаратга нисбатан қарши кўрсатмалар мавжуд эмас.

Антирабик иммуноглобулин ёпиқ қуруқ қоронғи хоналарда +2-+5 0С гача бўлган ҳароратда сақланиши лозим. Препаратни музлатиш ва 2000С дан юқори ҳароратгача қиздириш тавсия этилмайди.
Яроқлилик муддати – 2 йил.
Препарат Россияда ишлаб чиқарилади.